میتوانید ظاهر فارنت را به سلیقه خود تغییر دهید.
ایدز یکی از بیماریهای پیچیده و مهم در جهان پزشکی است که با توجه به شیوع و اثرات آن، شناخت دقیق آن برای هر فرد ضروری است. در این مقاله جامع، به سوالات متداول درباره ایدز چیست، علائم ایدز در مردان و زنان، راههای انتقال ایدز، تشخیص و درمان ایدز و نکات کلیدی درباره این بیماری پرداختهایم تا دیدی روشن و شناخت علمی نسبت به این بیماری به دست آورید.
ایدز AIDS مخفف Acquired Immune Deficiency Syndrome یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی، یک بیماری است که بر اثر فعالیت ویروس HIV (Human Immunodeficiency Virus) ایجاد میشود.
در مرض ایدز ویروس HIV به سیستم ایمنی بدن حمله میکند و توان دفاعی بدن را کاهش میدهد. به مرور زمان، سیستم ایمنی آنقدر ضعیف میشود که بدن قادر به مقابله با عفونتها و بیماریهای مختلف نیست.

آشنایی بشر با بیماری ایدز و ویروس HIV به سالهای 1980 میلادی بازمیگردد و اولین نشانههای این ویروس در غرب و مرکز قاره آفریقا دیده شده است.
شکل ویروس HIV که باعث اکثریت عفونتهای انسانی میشود، احتمالاً از ویروسی مشابه که در شامپانزهها وجود دارد به نام ویروس نقص ایمنی شامپانزه (SIV) منشأ گرفته است.
کارشناسان معتقدند که ویروس SIV اولین بار در دهه ۱۹۳۰ میلادی در منطقهای که اکنون جمهوری دموکراتیک کنگو نامیده میشود، به انسان منتقل شده است. قدیمیترین مورد شناخته شده مرگ مرتبط با HIV از نمونه خون مردی است که در سال ۱۹۵۹ فوت کرده است.
این ویروس ممکن است از طریق شکار، قطعهقطعه کردن یا مصرف گوشت جانوران وحشی (بوشمیت) به انسان منتقل شده باشد. چهار بار انتقال مستقل از میمونها به انسان رخ داده که منجر به چهار نوع مختلف HIV شده است که به آنها «شاخه» گفته میشود. شایعترین شاخه HIV، نوع HIV-1 گروه M است که حدود ۹۵ درصد از عفونتهای جهانی را تشکیل میدهد. ویروس HIV به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و منجر به یک همهگیری جهانی در دهه ۱۹۸۰ شد.
جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۰۸ به ویروسشناسان فرانسواز باره-سینوسی و لوک مونتانیه تعلق گرفت که در سال ۱۹۸۳ ویروس HIV را کشف کردند. کشف آنها به توسعه درمان ضدرتروویروسی منجر شد، ترکیبی از داروها که از تکثیر ویروس و آلوده کردن سلولهای جدید در بدن جلوگیری میکند.
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، تاکنون حدود ۳۲ میلیون نفر در جهان به دلیل عفونت HIV جان خود را از دست دادهاند. از این تعداد، ۷۷۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۸ بر اثر علل مرتبط با HIV فوت کردهاند. تقریباً ۲۶ میلیون از ۳۸ میلیون نفر مبتلا به HIV در جهان امروز در آفریقا زندگی میکنند.
شاید بارها واژههای ایدز و HIV را شنیده باشید، اما کمتر از تفاوت آنها آگاه هستید. ایدز در حقیقت یک نوع بیماری است که بهواسطه ویروس HIV یا ویروس نقص ایمنی انسانی پدید میآید که به سیستم ایمنی بدن حمله و آن را ضعیف و سلولهای سفید خون به نام سلولهای T را آلوده و تخریب میکند.

ایدز در واقع مرحله پیشرفته بیماری است که وقتی سیستم ایمنی بدن بسیار ضعیف شود و بدن نتواند در برابر عفونتها مقاومت کند، ایجاد میشود و در واقع اگر ویروس HIV درمان نشود، منجر به بیماری ایدز میشود.
به بیان ساده زمانی که ویروس HIV سیستم دفاعی بدن را بهشدت ضعیف کند بیمار به مرحلهای وارد میشود که به این مرحله میگویند که شخص بیمار ایدز گرفته است و در این دوره شخص بیمار وارد دوران حساسی میشود که بدن او با کوچکترین عفونتها از پا درمیآید.
ویروس HIV در مایعات بدن افراد مبتلا مانند خون، مایع منی، ترشحات واژن و شیر مادر وجود دارد و از طریق این مایعات قابل انتقال است. مهمترین راههای انتقال ویروس عبارتند از:
اما نکته مهم اینکه، ایدز از طریق تماسهای روزمره مانند دست دادن، بوسیدن معمولی، عطسه، لمس پوست، استفاده مشترک از وسایل و به طور کلی راههای زیر منتقل نمیشود.
پیشگیری از ابتلا به ویروس HIV یکی از مهمترین راههای کنترل بیماری ایدز است. برای این منظور، رعایت موارد زیر از سوی CDC بسیار حیاتی اعلام شده است:
رعایت این موارد نه تنها سلامت فرد را حفظ میکند بلکه از انتشار ویروس در جامعه نیز جلوگیری مینماید.

علائم بیماری ایدز بسته به مرحله بیماری متفاوت است اما اگر بخواهیم به نشانهها و علائم بیماری ایدز اشاره کنیم بایستی به نشانهها و علائم بیماری آنفولانزا اشاره کنیم زیرا علائم این دو بیماری تا حد زیادی به هم شباهت دارند.
در عین حال توجه داشته باشید که ویروس HIV میتواند سالها بدون هیچ علائمی در بدن باقی بماند و سیستم ایمنی را به تدریج ضعیف کند و سیستم ایمنی بدن آنها در حال تحلیل رفتن باشد. اما در مراحل اولیه و همچنین در مرحله پیشرفته، علائم زیر ممکن است دیده شود:
علائم ایدز در مردان ممکن است کمی متفاوت یا شدیدتر از علائم ایدز در زنان باشد و اغلب در مراحل اولیه کمتر دیده میشود. مردان ممکن است علائمی مانند خستگی شدید، تبهای مکرر، تعریق شبانه و کاهش وزن ناخواسته را تجربه کنند. برخی از مردان دچار بثورات پوستی و زخمهای دهانی میشوند که باید به عنوان علائم هشدار دهنده مورد توجه قرار گیرد.
همچنین در مردان مبتلا، علائم عفونتهای فرصتطلب مانند التهاب ریه، تورم غدد لنفاوی و عفونتهای قارچی بیشتر مشاهده میشود.
به طور کلی، تشخیص زودهنگام علائم و انجام آزمایش کمک بزرگی به کنترل بیماری میکند.
علائم ایدز در زنان علاوه بر علائم عمومی مانند تب، خستگی و کاهش وزن، ممکن است با علائم خاصی همراه باشد. به عنوان مثال، زنان مبتلا ممکن است دچار عفونتهای مکرر واژینال، زخمهای غیرمعمول در ناحیه تناسلی و یا اختلالات قاعدگی شوند.
این علائم معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری شدیدتر میشوند و نیاز به مراقبتهای پزشکی ویژه دارند. زنان باردار مبتلا نیز باید مراقبتهای ویژهای دریافت کنند تا از انتقال ویروس به نوزاد جلوگیری شود.
| علائم بیماری ایدز | علائم عمومی ایدز | علائم ایدز در مردان | علائم ایدز در زنان |
| علائم اولیه (شبیه آنفولانزا) | تب، خستگی شدید، گلودرد، درد عضلات و مفاصل، تعریق شبانه، کاهش وزن ناخواسته | خستگی شدید، تبهای مکرر، تعریق شبانه، کاهش وزن ناخواسته | تب، خستگی، کاهش وزن، عفونتهای مکرر واژینال، اختلالات قاعدگی |
| علائم پیشرفته | عفونتهای مکرر، بثورات پوستی، تورم غدد لنفاوی، مشکلات تنفسی، اسهال مزمن | بثورات پوستی، زخمهای دهانی، عفونتهای قارچی، التهاب ریه، تورم غدد لنفاوی | عفونتهای مکرر واژینال، زخمهای ناحیه تناسلی، علائم عمومی ایدز مثل بثورات پوستی و تورم غدد لنفاوی |
| علائم فرصتطلب | عفونتهای قارچی، عفونتهای شدید فرصتطلب | عفونتهای فرصتطلب مثل التهاب ریه و عفونت قارچی بیشتر دیده میشود | عفونتهای واژینال شدید و مکرر، اختلالات هورمونی و قاعدگی |
تنها راه اطمینان از ابتلا به ویروس HIV انجام آزمایش است. اغلب افرادی که این ویروس را میگیرند تا سالها علائمی درون خود از وجود این ویروس آشکار نمیکنند و برخی دیگر نیز بین 3 هفته تا 3 ماه طول میکشد تا خود را بعد از اولین انتقال به بدن شخص در آزمایشها نمایان کند، یعنی برخی افراد ممکن است به دنبال رابطه پرخطر یا مواجهه احتمالی با ویروس، بلافاصله به دنبال آزمایش بروند اما بهتر است حداقل بین 3 هفته تا 3 ماه صبر کند بعد آزمایش تشخیص این بیماری را انجام دهد تا نتیجه دقیقتر باشد و بیشتر بشود به نتایج آزمایش استناد کرد.

باید بدانید که تنها راه قطعی برای تشخیص ایدز، انجام آزمایشهای تخصصی خون یا بزاق است و هیچ روش بالینی یا علائم ظاهری به تنهایی نمیتواند ابتلا به ویروس HIV را مشخص کند.
برخی افراد به دنبال علائم یا نشانههایی مثل کاهش وزن، عفونتهای مکرر یا بثورات پوستی هستند اما این موارد صرفاً میتوانند نشانههای مشکوک باشند و هرگز جایگزین آزمایش دقیق نمیشوند.
بنابراین اگر رفتارهای پرخطر داشتهاید یا شک دارید، حتماً به مراکز معتبر مراجعه و آزمایش HIV انجام دهید. تستهای سریع و حتی تستهای قابل استفاده با گوشی موبایل میتوانند این فرآیند را سادهتر کنند.
در سالهای اخیر، پیشرفتهای فناوری منجر به تولید کیتهای تست سریع HIV شدهاند که امکان تشخیص ابتلا به ویروس را در کمتر از ۳۰ دقیقه و بدون نیاز به آزمایشگاه فراهم میکنند. این کیتها معمولاً بر اساس نمونه خون انگشتی یا بزاق عمل میکنند و دقت بسیار بالایی دارند.
همچنین در برخی کشورها، اپلیکیشنها و دستگاههای کوچکی توسعه یافتهاند که با اتصال به گوشی هوشمند میتوانند نمونهها را تحلیل و نتیجه را سریع اعلام کنند.
متأسفانه تاکنون هیچ درمان قطعی یا واکسنی برای ایدز کشف نشده است، اما درمانهای موجود میتوانند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشند.
اگر بخواهیم راههای درمانی برای این بیماری را بیان کنیم میتوانیم به دو نوع راه درمانی اشاره کرد، در حقیقت یکراه برای واکنش سریع وجود دارد و راه دیگر نیز راهحل عمومی مطرح میشود.
زمانی که شما به هر دلیلی در معرض ویروس HIV قرار گرفتید بایستی بلافاصله (حداکثر تا 72 ساعت) قرصهای مخصوصی را مصرف کنید تا از انتشار این ویروس در بدنتان جلوگیری کنید که این روش را به PEP میشناسند. مصرف داروهای ضدویروسی تا ۷۲ ساعت پس از احتمال مواجهه با ویروس برای جلوگیری از ابتلا.
اما زمانی که کار از کار میگذرد روش دوم به کار گرفته میشود که شامل درمان مستمر با داروهای ضدویروسی است که تکثیر ویروس را کنترل میکند و معمولاً باید تا پایان عمر ادامه یابد.
در این روش فرد بایستی بعد از انجام آزمایشها دقیق و اثبات وجود این ویروس در بدن به سراغ درمانهای معمول برود که معروفترین آنها HAART یا highly active antiretroviral therapy است،
این روش درمان هر چه سریعتر شروع شود مؤثرتر واقع میشود، درواقع این روش درمان تا حد قابل قبولی کیفیت زندگی افراد مبتلا به این ویروس را بالا میبرد، البته بایستی گفته شود که این روشهای کاهش سرعت تکثیر ویروس نیز خود با عوارضی هم چون طولانیمدت بودن دوره مصرف این روش درمان (معمولاً تا پایان عمر شخص بیمار) و یا اسهال شدید و یا خستگی و غیره همراه است.
اولین داروی ضدرتروویروسی به نام AZT در سال ۱۹۸۷ کشف شد. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۸ حدود ۱۳.۶ میلیون زندگی به واسطه درمان ضدرتروویروسی نجات یافته است.
مطالعات نشان میدهد افرادی که با HIV زندگی میکنند و درمان ضدرتروویروسی دریافت میکنند، امید به زندگی مشابهی با جمعیت عمومی دارند. اگر درمان بهدرستی انجام شود، سطح HIV در خون به حد غیرقابل تشخیص کاهش مییابد و در این حالت خطر انتقال ویروس به دیگران تقریباً به صفر میرسد.
پیشرفتهای علمی نه تنها در درمان و مدیریت HIV موثر هستند، بلکه استفاده از فناوریهای نوین مانند بهره گرفتن از ابررایانهها میتواند روند تحقیق و توسعه درمانهای ایدز را به شکل چشمگیری بهبود دهد.
ویروس HIV خود را وارد DNA هر سلولی که آلوده میکند، میکند، به این معنی که ویروس به طور کامل از بدن پاک نمیشود. بنابراین درمان ضدرتروویروسی درمان قطعی نیست و افراد مبتلا باید به مصرف دارو ادامه دهند تا ویروس نتواند تکثیر شود و سلولهای بیشتری را آلوده کند.
اگرچه درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، چند نفر با پیوند مغز استخوان از افرادی که به طور طبیعی نسبت به HIV مقاوم هستند، «درمان عملکردی» شدهاند. ویروس HIV از طریق اتصال به پروتئینی روی سطح سلول به نام CCR5 وارد سلول میشود. برخی افراد جهش ژنتیکی دارند که شکل این پروتئین را تغییر میدهد، بهطوری که ویروس نمیتواند به سلولهای آنها متصل شود و این افراد به طور طبیعی در برابر عفونت مقاوماند.
در سال ۲۰۰۷، مردی مبتلا به HIV در برلین پیوند مغز استخوانی از دهندهای با جهش CCR5 دریافت کرد و به «بیمار برلین» مشهور شد. او برای بقیه عمر خود بدون HIV باقی ماند. در سال ۲۰۱۹، مردی به نام «بیمار لندن» پیوند مشابهی دریافت کرد و به طور عملکردی از HIV درمان شد. احتمالاً فرد سومی به نام «بیمار دوسلدورف» نیز درمان عملکردی شده باشد.
از زمان کشف فناوریهای دقیق ویرایش ژن مانند CRISPR، پژوهشگران در حال بررسی امکان «حذف» DNA HIV از سلولها به عنوان راهحلی برای درمان هستند.
در سال ۲۰۱۸، پژوهشگر چینی به نام هه جیانکوی با استفاده جنجالی از CRISPR روی جنینهای انسانی، جهش CCR5 را وارد کرد تا کودکانی مقاوم به HIV ایجاد کند. پس از انتقاد گسترده و نگرانیهای اخلاقی و ایمنی، برنامه تحقیقاتی او متوقف شد.
محققان انگلیسی نیز موفق به کشف ژنی شدهاند که توانایی مقابله با این ویروس را دارد و در حال حاضر در حال بررسی چگونگی استفاده از این ژن هستند و در همین حال درجایی دیگر یعنی در آفریقای جنوبی دانشمندان موفق به کشف نوعی واکسن برای ایدز شدهاند که هنوز در مرحله تحقیقات و تستهای اولیه قرار دارد اما دانشمندان امید زیادی به ساختن این واکسن دارند.
تاکنون تلاش برای توسعه جهانی واکسن HIV موفق نبوده است، زیرا ویروس به طور مداوم جهش مییابد و نحوه شناسایی توسط سیستم ایمنی بدن را تغییر میدهد.
برخی اوقات نیز شاهد آن هستیم که در برخی از منابع غیررسمی از وجود درمانهایی بخصوص گیاهی برای این بیماری صحبت میشود اما هیچکدام از این روشها قابل استناد ازنظر علمی نیست.
در عین حال و مطابق معمول برخی معتقدند که برای این ویروس راههای درمانی به وجود آمده اما به دلیل مسائل سیاسی و کنترل جمعیتی از ارائه عمومی آن به بشریت ممانعت به عمل میآید و با سرمایهگذاری لازم در راستای تحقیقات، این بیماری خیلی وقت پیش باید به جرگه بیماریهای غیر کشنده میپیوسته است اما دیدگاههای سیاسی در این امر دخیل بوده است! که البته این نیز یک فرضیه در نوع خود محسوب میشود.

بر اساس گزارشهای رسمی وزارت بهداشت ایران و سازمانهای جهانی، تعداد افراد مبتلا به ویروس HIV در ایران در سالهای اخیر روند افزایشی داشته است، اما هنوز نسبت به جمعیت کل کشور، این بیماری در ایران شیوع نسبتا پایینی دارد.
بیشترین موارد ابتلا در میان افراد با رفتارهای پرخطر مانند معتادان تزریقی و افراد با روابط جنسی پرخطر گزارش شده است.
«لادن عباسیان» رئیس مرکز تحقیقات ایدز ایران در خرداد ماه سال 1404 اعلام کرده است که «طبق آخرین آمار سال گذشته، میزان تعداد بیمارانی که شناسایی شدهاند، حدود ۲۵ هزار نفر بودند و تعداد بیمارانی که تخمین زده میشود، مبتلا به HIV باشند ۴۵ هزار نفر است.»
ناگفته نماند که افراد مبتلا به این بیماری به خاطر بافت فرهنگی جامعه دچار آسیبهای روحی بسیاری میشوند بهگونهای که آنها را تا مرز انزوای کامل پیش میبرد پس بهتر است بعد از مواجه با چنین افرادی از حرکات و رفتارهای عجیب و غریب بپرهیزید و با آن افراد بهمانند یک بیمار رفتار کنید و صرفاً اقدامات ایمنی را مدنظر قرار دهید تا خود شما در معرض این ویروس قرار نگیرید و با احترام و حمایت از این بیماران، به آنها کمک کنیم تا زندگی بهتر و سالمتری داشته باشند.
ایدز (AIDS) مخفف «سندرم نقص ایمنی اکتسابی» است که بر اثر فعالیت ویروس HIV (ویروس نقص ایمنی انسانی) ایجاد میشود. ویروس HIV به سیستم ایمنی بدن حمله میکند و باعث ضعیف شدن دفاع بدن در برابر عفونتها میشود. ایدز در واقع مرحله پیشرفته بیماری است که وقتی سیستم ایمنی به شدت تخریب شده باشد، فرد به عفونتها و بیماریهای فرصتطلب حساس میشود. به عبارت سادهتر، HIV ویروس است و ایدز بیماری ناشی از پیشرفت عفونت HIV.
علائم بیماری ایدز بسته به مرحله بیماری و جنسیت ممکن است متفاوت باشد.
تشخیص زودهنگام این علائم و انجام آزمایش HIV بسیار مهم است.
ویروس HIV از طریق مایعات بدن آلوده مانند خون، مایع منی، ترشحات واژن و شیر مادر منتقل میشود. مهمترین راههای انتقال عبارتاند از:
ایدز از طریق تماسهای روزمره مثل دست دادن، بوسیدن معمولی، استفاده مشترک از وسایل خانه و یا عطسه منتقل نمیشود.
برای پیشگیری از ابتلا به ویروس HIV نکات زیر اهمیت دارد:
تنها روش قطعی تشخیص ویروس HIV، انجام آزمایش خون یا بزاق است. ویروس HIV ممکن است سالها بدون علامت در بدن باقی بماند. برای دقت بیشتر، بهتر است حداقل 3 هفته تا 3 ماه پس از مواجهه احتمالی با ویروس آزمایش انجام شود.
تستهای سریع HIV و حتی تستهای قابل استفاده با گوشی موبایل در برخی کشورها موجود هستند که نتایج را سریعتر اعلام میکنند.
در حال حاضر درمان قطعی برای ایدز وجود ندارد، اما درمانهای ضدویروسی مانند روش HAART میتوانند تکثیر ویروس را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهند. همچنین روش PEP به عنوان داروی پیشگیری پس از مواجهه با ویروس در کمتر از ۷۲ ساعت موثر است. درمانهای گیاهی یا غیررسمی که در برخی منابع گفته میشود، علمی و تایید شده نیستند.
وارد حساب کاربری خود شوید تا از امکانات فارنت بهرهمند شوید.اگر حساب کاربری ندارید، همین حالا ثبتنام کنید تا از محتوای خاص و خدمات ما لذت ببرید.
دیدگاه شما پس از بررسی توسط تحریریه منتشر خواهد شد. در صورتی که در بخش نظرات سوالی پرسیدهاید اگر ما دانش کافی از پاسخ آن داشتیم حتماً پاسخگوی شما خواهیم بود در غیر این صورت تنها به امید دریافت پاسخ مناسب از دیگران آن را منتشر خواهیم کرد.
ایمیل شما منتشر نخواهد شد.