شما به عنوان یک کاربر عادی شاید فقط تعجب کنید و از آن بگذرید، اما در همان چند دقیقه‌ای که شما در حال آماده کردن چای صبحانه هستید، در دنیای بورس و بازارهای مالی ولوله‌ای به پا شده است. سهام آن شرکت با سر به زمین می‌خورد و میلیاردها دلار ارزش آن دود می‌شود و به هوا می‌رود. چند ساعت بعد مشخص می‌شود که خبر کاملا دروغ بوده و حساب کاربری هک شده یا تقلبی بوده است. سهام دوباره برمی‌گردد، اما در این میان عده‌ای ورشکست شده‌اند و عده‌ای دیگر پول‌های کلانی به جیب زده‌اند.
این داستان یک فیلم تخیلی نیست؛ این واقعیتی است که در سال‌های اخیر بارها و بارها در بازارهای مالی رخ داده است. ماجرا چیست و چرا بازار به این سادگی فریب می‌خورد؟ بیایید با زبانی ساده این پدیده را بررسی کنیم.
توهم سرعت در دنیای دیجیتال
در گذشته‌های نه چندان دور، اگر قرار بود خبری روی ارزش یک شرکت تاثیر بگذارد، این خبر باید از فیلترهای مختلفی می‌گذشت. خبرنگارها آن را تایید می‌کردند، در روزنامه‌ها یا اخبار تلویزیون پخش می‌شد و بعد سرمایه‌گذاران با تحلیل آن، تصمیم به خرید یا فروش می‌گرفتند.
اما امروز همه‌چیز فرق کرده است. توییتر به میدان اصلی اخبار فوری تبدیل شده است. مشکل اصلی اینجاست که در وال استریت و سایر بازارهای بورس جهانی، دیگر فقط انسان‌ها نیستند که اخبار را می‌خوانند و تصمیم می‌گیرند. بخش عظیمی از خرید و فروش سهام توسط ربات‌ها و الگوریتم‌های کامپیوتری انجام می‌شود.
این ربات‌ها به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده‌اند که در کسری از ثانیه کلمات کلیدی را در شبکه‌های اجتماعی اسکن می‌کنند. اگر کلماتی مثل «ورشکستگی»، «استعفا»، «رسوایی» یا «توقف تولید» را در کنار نام یک شرکت بزرگ ببینند، بدون اینکه صبر کنند تا صحت خبر تایید شود، شروع به فروش سهام می‌کنند. این سرعت عمل ماشین‌ها، باعث می‌شود که تاثیر فیک نیوز بر سهام به شکل وحشتناک و غیرقابل کنترلی خودش را نشان دهد.
وقتی منطق جای خود را به ترس می‌دهد
ما قبلا در مقاله “چگونه اخبار اقتصاد کلان روی تصمیم‌گیری مدیران شرکت‌های بزرگ تاثیر می‌گذارد؟” به این موضوع اشاره کردیم که مدیران چگونه تلاش می‌کنند با تحلیل دقیق داده‌های واقعی، مسیر شرکت خود را هدایت کنند. اما وقتی پای اخبار جعلی به میان می‌آید، تمام آن برنامه‌ریزی‌ها و تحلیل‌های منطقی در یک لحظه رنگ می‌بازند.
وقتی ربات‌ها شروع به فروش می‌کنند، قیمت سهام در عرض چند ثانیه مثلا 5 یا 10 درصد افت می‌کند. سرمایه‌گذاران انسانی که پای مانیتورها نشسته‌اند، ناگهان می‌بینند که نمودارها در حال قرمز شدن هستند. ترس از دست دادن سرمایه باعث می‌شود آن‌ها هم بدون تحقیق، دکمه فروش را فشار دهند. این یک واکنش زنجیره‌ای ایجاد می‌کند. اینجاست که با پدیده‌ای عجیب روبرو می‌شویم؛ پدیده‌ای که دقیقا همان [نقطه‌هایی که بازار بدون هیچ توضیحی مسیرش را عوض می‌کند] را شکل می‌دهد. یعنی جایی که هیچ دلیل بنیادین و واقعی برای سقوط وجود ندارد، اما یک دروغ مجازی، واقعیتی تلخ در دنیای فیزیکی می‌سازد.
آیا می‌توان جلوی این فاجعه را گرفت؟
شاید بپرسید خب چرا برنامه‌نویس‌ها این الگوریتم‌ها را باهوش‌تر نمی‌کنند تا فرق خبر راست و دروغ را بفهمند؟ راستش را بخواهید، فهمیدن طنز، کنایه، دروغ و شایعه حتی برای انسان‌ها هم گاهی سخت است، چه برسد به کامپیوترها!
در حال حاضر، محققان زیادی در حال کار روی آینده الگوریتم‌های پیش‌بینی هستند تا بتوانند هوش مصنوعی را به سطحی برسانند که قبل از واکنش نشان دادن به یک توییت، اعتبار منبع، سابقه حساب کاربری و منطق خبر را در چند صدم ثانیه تحلیل کند. اما تا رسیدن به آن نقطه راه درازی در پیش داریم. هکرها و سازندگان اخبار جعلی هم بیکار ننشسته‌اند و هر روز روش‌های پیچیده‌تری برای فریب دادن سیستم‌ها پیدا می‌کنند. استفاده از تصاویر و ویدیوهای دیپ‌فیک (Deepfake) یکی از همین روش‌های جدید است که کار را برای تشخیص حقیقت از دروغ بسیار سخت‌تر کرده است.
هزینه‌هایی که دود می‌شوند
موضوع فقط چند عدد روی صفحه مانیتور نیست. وقتی ارزش یک شرکت تکنولوژی در اثر یک خبر دروغ به طور ناگهانی میلیاردها دلار افت می‌کند، این اتفاق مستقیما روی زندگی کارمندان آن شرکت، برنامه‌های توسعه‌ای آن و حتی شرکای تجاری‌اش تاثیر می‌گذارد. در دنیای امروز، تکنولوژی و اقتصاد به شدت به هم گره خورده‌اند. اگر نگاهی به مقالات معتبر در زمینه تاثیر تکنولوژی بر اقتصاد جهانی بیندازید، متوجه می‌شوید که نوسانات بی‌دلیل در بخش تکنولوژی می‌تواند موجی از بی‌ثباتی را به سایر بخش‌های بازار نیز منتقل کند.
برای مثال، اگر یک خبر دروغ باعث سقوط ارزش سهام شرکتی شود که تراشه‌های کامپیوتری می‌سازد، سرمایه‌گذاران ممکن است ترسیده و سهام شرکت‌های تولیدکننده موبایل و لپ‌تاپ را هم بفروشند. به همین راحتی، یک دروغ ساده می‌تواند ضرری به اندازه بودجه یک کشور کوچک به اقتصاد دنیا وارد کند! فرض کنید افت تنها در سهام شرکتی که ارزش آن تریلیون دلار است، مساوی با از دست رفتن میلیارد دلار در یک چشم به هم زدن است.
چه کاری از دست ما برمی‌آید؟
به عنوان خوانندگان اخبار، شاید ما مستقیما در بورس نیویورک سهام خرید و فروش نکنیم، اما ما بخشی از این اکوسیستم رسانه‌ای هستیم. هر بار که ما یک خبر عجیب و غریب را بدون بررسی کردن منبع آن لایک می‌کنیم یا برای دوستانمان می‌فرستیم، در واقع داریم به الگوریتم‌ها سیگنال می‌دهیم که این خبر مهم است و باعث می‌شویم بیشتر دیده شود.
نویسندگان و روزنامه‌نگاران در ۱۰ سال پیش همیشه تاکید می‌کردند که «خبر را از منبع موثق بخوانید». این جمله امروز بیشتر از هر زمان دیگری حیاتی است. توییتر و شبکه‌های اجتماعی ابزارهای فوق‌العاده‌ای برای ارتباط سریع هستند، اما نباید به عنوان تنها مرجع برای تصمیم‌گیری‌های مهم و اقتصادی در نظر گرفته شوند.
این مطلب رپرتاژ آگهی است، توسط فارنت تهیه نشده و صرفاً جنبه معرفی دارد و به‌منزله تأیید، توصیه یا تضمین خدمات، عملکرد یا محصولات از سوی فارنت نیست. مسئولیت هرگونه خرید یا تصمیم مالی بر عهده مخاطب است و فارنت مسئولیتی در قبال نتایج آن ندارد.
دیدگاه شما پس از بررسی توسط تحریریه منتشر خواهد شد. در صورتی که در بخش نظرات سوالی پرسیده‌اید اگر ما دانش کافی از پاسخ آن داشتیم حتماً پاسخگوی شما خواهیم بود در غیر این صورت تنها به امید دریافت پاسخ مناسب از دیگران آن را منتشر خواهیم کرد.
ایمیل شما منتشر نخواهد شد.